Informatie voor volwassenen met overgewicht of obesitas

Onderstaande informatie is samengesteld op basis van de herziene Multidisciplinaire Richtlijn Overgewicht en Obesitas volwassenen 2023 (1), het Farmacotherapeutisch Kompas (2), Zorginstituut Nederland (3) en Zorgverzekeraars Nederland (4).

Ga eerst na welke oorzaken van obesitas er bij je spelen. Vul hiervoor deze vragenlijst in: http://www.checkoorzakenovergewicht.nl (Engels: http://www.checkcausesobesity.com). Dit betreft een gratis online screeningslijst, die je thuis kan invullen. Dit duurt circa 25 min. Hierbij worden volgens de landelijke richtlijn overgewicht en obesitas 2023 alle categorieën van oorzaken uit de tabel 1 op pagina 3 van dit document) gecheckt. Ook kan je nagaan of er bepaalde bijkomende ziekten zoals artrose of slaap apneu syndroom spelen. De uitslag kan je meenemen naar de (huis)artsenpraktijk of andere zorgverlener. Als je na invullen je gegevens (anoniem) opslaat door een vinkje te zetten aan het einde, dan kun je hem later, bijvoorbeeld na leefstijlaanpassingen, nog eens in verkorte vorm invullen. Zo kan je zien waar er verbeteringen zijn. En of er later nog steeds of nieuwe factoren spelen die afvallen in de weg staan.

http://www.behandelovergewicht.nl

Op deze website voor (huis)artsen, medisch specialisten en andere zorgverleners kan je zelf ook opzoeken voor welke behandeling je in aanmerking komt volgens de landelijke richtlijn overgewicht en obesitas. Op de vakjes van tabel 1 kan je dubbelklikken voor nadere informatie. Deze webpagina wordt frequent vernieuwd met nieuwe verwijslinks naar hulp of zorg in de regio’s.

Op Vitaalkaart.nl staat een overzicht van het landelijke aanbod van zorg- en hulpverleners op het gebied van leefstijlbegeleiding, psychische ondersteuning en sociale hulpverlening zoals: diëtisten, leefstijlcoaches, fysiotherapeuten, oefentherapeuten, psychologen, buurtsportcoaches, gewichtsconsulenten en overzichten van RIVM erkende gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Ook vind je daar hulp bij sociaal-economische problemen, bijvoorbeeld als je geldzorgen hebt.

Indien er op het gebied van leefstijl nog zaken te verbeteren zijn, kun je deelnemen aan een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Dit is een 2-jarig leefstijlprogramma waarbij begeleiding bij zowel gezond eten, beweging, stress en gezonder gedrag/gewoonten in groepsverband wordt aangeboden. GLI-programma’s hebben een behandelfase van 6-8 maanden met meestal een maandelijkse bijeenkomst, gevolgd door een onderhoudsfase, zodat het programma in totaal twee jaar duurt. Als je voldoet aan de criteria (zie tabel 2) worden deze programma’s vergoed uit het basispakket. Je kan je (huis)arts vragen om een verwijzing.

Aanbieders van een vergoede GLI zijn te vinden op: https://www.loketgezondleven.nl/leefstijlinterventies/gecombineerde-leefstijlinterventie/erkende-gli-basisverzekering

Sinds 2024 zijn er ook online varianten van de GLI die RIVM erkenning hebben en uit het basispakket vergoed worden zoals Ancora Health (ook GLI voor Engelstaligen beschikbaar) en MiGuide (ook GLI voor Turkstaligen beschikbaar) en het Keer Diabetes Om programma (diabetesGLI).

Bij onvoldoende effect van een basis GLI programma kan als aanvulling hierop obesitas medicatie overwogen worden. In tabel 2 op behandelovergewicht.nl zie je wanneer je er mogelijk voor in aanmerking komt. Het hangt ook af van je BMI, je buikomvang en eventueel bijkomende ziekten of aandoeningen.

Let op: gebruik nooit medicatie om af te vallen op eigen houtje. Strikte begeleiding door een arts is noodzakelijk. Voor start moet samen met een arts bekeken worden welke medicatie geschikt is. Er kunnen redenen zijn waarom je sommige medicijnen niet mag gebruiken (contra-indicaties). In de zwangerschap mogen al deze middelen niet gebruikt worden. Daarom zijn bij gebruik ook anticonceptiemaatregelen belangrijk zodat een zwangerschap voorkomen wordt. Ook moet in de beginfase medicatie heel langzaam onder medische begeleiding opgebouwd worden. De middelen zijn bedoeld voor chronisch gebruik. Bij staken komen de meeste mensen weer aan. De meest voorkomende bijwerkingen zijn maagdarm bijwerkingen zoals misselijkheid, braken, verstopping en diarree, hoofdpijn. Neem bij ernstige klachten altijd contact op met de voorschrijvend arts.

Middelen die door het Europees Medicijnagentschap (EMA) zijn goedgekeurd voor de indicatie obesitas, zijn de volgende middelen (op alfabetische volgorde):

*Liraglutide 3 mg (merknaam: Saxenda®) – Liraglutide is een stimulator van de GLP1-receptor. GLP-1 is een hormoon dat door de darmen wordt aangemaakt terwijl je eet, en zorgt voor een vol gevoel na het eten. Ook helpt het de suikerhuishouding van het lichaam stabiel te houden. Liraglutide kan via verschillende mechanismen tot gewichtsverlies leiden en een daarvan is minder eetlust. Gemiddeld heeft 63% van de gebruikers > 5% gewichtsverlies. Het wordt vergoed uit het basispakket onder strikte voorwaarden: onder andere minimaal een jaar deelname aan een RIVM erkend GLI-programma en doorgaan met het GLI-programma bij starten medicatie, BMI ≥ 40 kg/m2 of BMI ≥ 35 kg/m2 met bepaalde bijkomende aandoeningen zoals een hart- of vaatziekte, slaapapneu of artrose, en geen diabetes mellitus type 2. Dagelijkse injecties met een pen. Beschikbaarheid is goed.

Productkenmerken (EMA): https://www.ema.europa.eu/nl/documents/product-information/saxenda-epar-product-information_nl.pdf

*Naltrexon/bupropion (merknaam: Mysimba®) – Naltrexon/Bupropion is een combinatiemiddel van 2 stoffen. Naltrexon zorgt ervoor dat het gevoel van verzadiging na een maaltijd langer aanhoudt. Bupropion remt de heropname van het hormoon dopamine, waardoor het hongergevoel afneemt. Gemiddeld heeft 55% van de gebruikers > 5% gewichtsverlies. Het middel wordt vergoed uit het basispakket onder strikte voorwaarden: oa minimaal een jaar deelname aan een RIVM erkend GLI-programma en doorgaan met het GLI-programma bij starten medicatie, body mass index (BMI) ≥ 30 kg/m2 of BMI ≥ 27 kg/m2 met bepaalde bijkomende aandoeningen zoals een hart- of vaatziekte, slaapapneu of artrose. Voorzichtigheid is geboden met autorijden, met name in de opbouwfase. Tabletvorm. Beschikbaarheid is goed.

Productkenmerken (EMA): https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/mysimba-epar-product-information_en.pdf

*Orlistat (merknamen Alli, Orlistat of Xenical)– Orlistat remt het enzym lipase, en daarmee de opname van vetten uit de voeding door de darm. Na een jaar heeft 44% van de gebruikers > 5% gewichtsverlies. Het middel wordt niet vergoed uit het basispakket. Tabletvorm.

Productkenmerken (EMA): https://www.ema.europa.eu/nl/documents/product-information/alli-epar-product-information_nl.pdf

*Semaglutide 2.4 mg (Wegovy®) – Semaglutide is een langwerkende stimulator van de GLP-1-receptor. Het kan via verschillende mechanismen tot gewichtsverlies leiden en een daarvan is minder eetlust. Niet vergoed. Vergoeding voor mensen met obesitas is nog in beoordeling van het Zorginstituut. EMA goedgekeurd voor obesitas. De lage dosis van 1 mg semaglutide (merknaam Ozempic® ) is voor indicatie type 2 diabetes. Zo’n 86% van de gebruikers van semaglutide 2,4 mg heeft een gewichtsverlies van > 5% en bij 32% van de gebruikers is sprake van een gewichtsafname van > 20%. Wekelijkse injecties met een pen. In juni 2025 is de juiste dosering voor de indicatie obesitas nog niet op Nederlandse markt. Wordt verwacht in de loop van 2025.

Productkenmerken (EMA): https://www.ema.europa.eu/nl/documents/product-information/wegovy-epar-product-information_nl.pdf

*Tirzepatide (Mounjaro®) – Tirzepatide lijkt op twee darmhormonen (GLP-1 en GIP) die zorgen voor minder honger, sneller een vol gevoel, minder trek in ongezond eten en een betere verwerking van suiker en vet. Niet vergoed voor obesitas. Vergoeding voor mensen met obesitas is nog in beoordeling van het Zorginstituut. Het middel wordt wel vergoed voor mensen met diabetes type 2 en obesitas en bepaalde criteria. Het is door de EMA goedgekeurd voor zowel de indicatie obesitas als de indicatie type 2 diabetes. Zo’n 89% van de gebruikers van tirzepatide heeft een gewichtsverlies van > 5% en bij circa 50% a 57% van de gebruikers is sprake van een gewichtsafname van > 20% bij indicatie obesitas (zonder diabetes). Wekelijkse injecties met een pen. Leverbaar sinds november 2024.

Prijzen kunnen bij niet vergoede medicatie enigszins verschillen per apotheek.

Productkenmerken (EMA): https://www.ema.europa.eu/nl/documents/product-information/mounjaro-epar-product-information_nl.pdf

Actuele informatie over vergoeding van obesitas medicatie is te vinden:

• Voor patiënten met overgewicht en obesitas op de NVOO (patiëntvereniging) website: Vraag en antwoord over de vergoeding van gewichtsverlagende medicijnen (nvoo.nl) (of google op: NVOO vergoeding medicatie)
• Voor zorgverleners op de website van Zorgverzekeraars Nederland (ZN), te vinden via: https://www.partnerschapovergewicht.nl/2023/vraag-en-antwoord-over-inzet-en-vergoeding-gewichtsverlagende-medicatie/

Maagoperaties (Bariatrische ofwel metabole chirurgie)

Bij onvoldoende effect van een (gecombineerde) leefstijlinterventie kan bij ernstig overgewicht onder strikte voorwaarden een maagoperatie als optie worden overwogen als de BMI ≥ 40 kg/m2 of BMI ≥ 35 kg/m2 met bepaalde bijkomende aandoeningen.

Deze tabel uit de richtlijn overgewicht en obesitas vind je op http://www.behandelovergewicht.nl (inclusief links op de vakken van de verschillende categorieën) of op https://richtlijnendatabase.nl/gerelateerde_documenten/f/26792/Factsheet_Richtlijn_overgewicht_en_obesitas_volwassenen.pdf

Voor mensen die leven met overgewicht of obesitas

• Huisarts Podcast voor Patiënten aflevering ‘’Obesitas’’ via de eigen favoriete podcast platforms / kanalen zoals Spotify:
• Boek “VET Belangrijk, feiten en fabels over voeding, verbranding en verborgen dikmakers” . Te leen bij de bibliotheken en in 10 talen beschikbaar, ook verkrijgbaar als luisterboek of bij de (online) boekhandels. (Inter)nationaal bekroond met twee publieksprijzen. Dit boek wordt ook gebruikt in diverse opleidingen voor zorgverleners.
• Boek “Over Gewicht”, uitgegeven door Stichting Biowetenschap en Maatschappij.

Voor zorgverleners

• Praktische Handleiding Overgewicht en Obesitas in de Huisartsenpraktijk: een handzame uitwerking van de landelijke multidisciplinaire richtlijn 2023 verkrijgbaar via Stichting Langerhans (ongesponsorde nascholingen voor de zorgverleners) en (online) boekhandels.
• Huisarts Podcast aflevering ‘’Obesitas’’ via de eigen favoriete podcast platforms /kanalen zoals Spotify
• Prisma Podcast (4-delig) over obesitas voor (huis)artsen, POH en andere zorgverleners

via de eigen favoriete podcast platforms /kanalen zoals Spotify

• Artikel ”Farmacotherapie voor Obesitas” in Huisarts en Wetenschap. Van Rossum en Boon, Sept 2024 · Webinar: Obesitas Jaaroverzicht 2024 – Obesitas Platform (in de eerste 30 minuten wordt een update gegeven van de actuele stand van zaken van de aanbevelingen uit de obesitas richtlijn gegeven, inclusief adviezen voor de praktijk. (Ook te vinden via Google: ‘’jaaroverzicht obesitas 2024’’)
• Webinar over het gebruik van de online screenings- en monitoringstool op CheckOorzakenOvergewicht.nl (april 2025)

Bronnen

1. Multidisciplinaire Richtlijn Overgewicht en Obesitas bij volwassenen (2023) Richtlijnendatabase: https://richtlijnendatabase.nl. Samenvatting te vinden in de factsheet op: www.behandelovergewicht.nl
2. Farmacotherapeutisch Kompas Nederlands geneesmiddeleninformatiesysteem: https://www.farmacotherapeutischkompas.nl
3. Zorginstituut Nederland (ZIN) Informatie over vergoeding en toelating van geneesmiddelen: https://www.zorginstituutnederland.nl
4. Zorgverzekeraars Nederland (ZN) Vraag en antwoord over inzet en vergoeding obesitasmedicatie: https://www.partnerschapovergewicht.nl/2023/vraag-en-antwoord-over-inzet-en-vergoeding-gewichtsverlagende-medicatie
5. Europees Medicijnagentschap (EMA) – Productinformatie van goedgekeurde obesitasmedicatie, waaronder liraglutide, naltrexon/bupropion, orlistat, semaglutide en tirzepatide, is te vinden via: www.ema.europa.eu
6. CheckOorzakenOvergewicht.nl Online screeningsinstrument voor oorzaken van overgewicht: https://www.checkoorzakenovergewicht.nl
7. Vitaalkaart.nl Landelijk overzicht van leefstijl- en hulpverleningsaanbod: https://www.vitaalkaart.nl
8. Van Rossum, E.F.C. & Boon, M.R. (2024). Farmacotherapie voor obesitas. Huisarts en Wetenschap, september 2024. https://www.henw.org